Polska ustawa o sztucznej inteligencji od 28 października. Co zmienia dla firm i dla zwykłych ludzi

28 października 2026 roku w Polsce zaczyna działać ustawa o systemach sztucznej inteligencji. To krajowe uzupełnienie unijnego rozporządzenia AI Act, które obowiązuje we wszystkich państwach Unii. Ustawa tworzy nowy organ nadzoru, Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, w skrócie KRiBSI. Od tego dnia komisja może prowadzić kontrole, przyjmować skargi i nakładać kary.

Po co nowa ustawa, skoro jest AI Act

Unijne rozporządzenie określa zasady: jakie zastosowania sztucznej inteligencji są zakazane, które są uznawane za systemy wysokiego ryzyka i jakie obowiązki mają ich twórcy i użytkownicy. Każde państwo musi jednak wskazać, kto będzie pilnował przestrzegania tych zasad i jak będzie wyglądać procedura. Właśnie to reguluje polska ustawa.

Co może KRiBSI

Nowy nadzorca może żądać dokumentów, wglądu do systemów informatycznych firm i prowadzić kontrole. Rozpatruje skargi pracowników i klientów, wydaje wiążące opinie indywidualne i nakłada kary administracyjne. Najwyższe kary przewidziane w AI Act za stosowanie zakazanych praktyk sięgają 35 milionów euro albo 7 procent rocznego światowego obrotu firmy.

Co jest zakazane

AI Act zakazuje kilku zastosowań uznanych za szczególnie groźne. Należą do nich między innymi systemy oceny obywateli na podstawie ich zachowań społecznych, manipulowanie ludźmi w sposób, który może im zaszkodzić, wykorzystywanie słabości osób wynikających z wieku czy niepełnosprawności, rozpoznawanie emocji w miejscu pracy i w szkołach oraz tworzenie baz danych twarzy przez masowe pobieranie zdjęć z internetu. Te zakazy obowiązują od lutego 2025 roku, a polska ustawa daje narzędzia do ich egzekwowania.

Systemy wysokiego ryzyka

Najwięcej obowiązków dotyczy systemów, które mogą mocno wpływać na życie ludzi. To na przykład algorytmy do rekrutacji i oceny pracowników, systemy oceny zdolności kredytowej, narzędzia stosowane w medycynie i edukacji. Takie systemy uczą się często na danych historycznych, więc mogą powielać dawne uprzedzenia. Firma, która ich używa, musi zadbać o nadzór człowieka nad decyzjami, dokumentację i zarządzanie ryzykiem.

Co to oznacza dla firm

Specjaliści radzą, żeby każda firma korzystająca z narzędzi AI zrobiła przegląd: jakich narzędzi używa, do czego, kto ma do nich dostęp i jakie dane do nich trafiają. Szczególnym problemem jest tak zwane shadow AI, czyli pracownicy, którzy używają czatbotów i innych narzędzi bez wiedzy działu IT, często wklejając do nich dane klientów.

Całkowity zakaz zwykle nie działa. Rozsądniej przygotować listę zatwierdzonych narzędzi, określić, jakich danych nie wolno do nich wprowadzać, i wymagać, żeby wyniki pracy AI sprawdzał człowiek. AI Act wymaga też od firm zadbania o kompetencje pracowników w zakresie sztucznej inteligencji. W praktyce oznacza to szkolenia, podobnie jak przy BHP czy ochronie danych.

Co to oznacza dla zwykłych ludzi

Jeśli uważasz, że system AI potraktował cię niesprawiedliwie, na przykład podczas rekrutacji, przy ocenie wniosku albo w kontakcie z firmą, możesz złożyć skargę do KRiBSI. Zebrane przez komisję informacje mogą też pomóc w ewentualnym procesie sądowym.

Ważnym elementem przepisów są obowiązki przejrzystości. Kiedy rozmawiamy z czatbotem, powinniśmy o tym wiedzieć, a treści wygenerowane przez AI, szczególnie realistyczne zdjęcia, nagrania i głosy, powinny być odpowiednio oznaczane. Część tych obowiązków wchodzi w życie stopniowo, zgodnie z harmonogramem AI Act.

Czy to zahamuje rozwój AI w Polsce?

Zdania są podzielone. Przedsiębiorcy obawiają się dodatkowych kosztów i biurokracji, szczególnie mniejsze firmy. Zwolennicy przepisów przekonują, że jasne zasady budują zaufanie i ułatwiają wdrażanie AI tam, gdzie chodzi o zdrowie, pracę czy pieniądze. Wiele zależy od tego, jak KRiBSI będzie interpretować przepisy.

Dla przeciętnego użytkownika na razie zmienia się niewiele. Możesz dalej korzystać z czatbotów i generatorów obrazów. Zyskujesz jednak miejsce, do którego można zgłosić nadużycie.

Ten artykuł jest też próbką mojego stylu. Jeśli potrzebujesz podobnych tekstów dla swojej firmy, sprawdź cennik copywritingu.

Na blogu znajdziesz też artykuł Składane smartfony a bruzda na ekranie. Jak zawias kroplowy i siatka tytanowa eliminuje zgięcie?